Ruim 180 jaar ZOO
Van de oprichting in 1843 en de Egyptische tempel tot de terugkeer van de dwergnijlpaarden: de geschiedenis van de dierentuin in Antwerpen.
Een van de oudste dierentuinen ter wereld
De dierentuin van Antwerpen is de oudste van België en een van de oudste ter wereld. Sinds de oprichting in 1843 wordt het park beheerd door dezelfde vereniging: de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen, kortweg KMDA. Het oorspronkelijke doel was het stimuleren van de dierkunde en de plantkunde. Vandaag beheert de KMDA naast de ZOO ook ZOO Planckendael, de Koningin Elisabethzaal en het natuurreservaat De Zegge.
Omdat de stad rond de dierentuin is gegroeid, kon het park nooit veel groter worden. Dat is meteen zijn charme: op 12 hectare staan 29 monumenten, van tempels en paviljoenen tot de kiosk en de marmeren trap. Het geheel is beschermd erfgoed – ook de historische beplanting en de kiezelpaden.
Tijdlijn van de ZOO
- 1843
Oprichting
Op 21 juli 1843 wordt de Société Royale de Zoologie d'Anvers opgericht, de huidige Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (KMDA). Eerste directeur is zoöloog en botanicus Jacques Kets. De Antwerpenaren spreken al snel van 'de Zoologie'.
- 1856
De Egyptische tempel
Midden in de Egyptomanie tekent architect Charles Servais een Egyptische tempel als verblijf voor olifanten en giraffen. Het gebouw doet die dienst tot vandaag.
- 1885
De Moorse tempel
Een tweede exotisch gebouw. Vandaag wonen de okapi's er.
- 1897
De Wintertuin
De glazen binnentuin, waar nu in de lente en zomer vlinders rondfladderen en waar feesten worden gegeven.
- 1919
De eerste okapi
Okapi Buta uit Congo wordt in Antwerpen tentoongesteld: de eerste levende okapi in een dierentuin buiten Afrika.
- 1920
Olympische Spelen
Tijdens de Spelen van Antwerpen worden de boks- en worstelwedstrijden in de ZOO gehouden.
- 1952
De Zegge
De KMDA koopt het natuurreservaat De Zegge in Geel – natuurbehoud wordt een vaste pijler.
- 1956
Planckendael
De maatschappij koopt het domein Planckendael in Muizen (Mechelen), het latere zusterpark van de ZOO.
- 1971
Planetarium
Op 7 mei wordt het planetarium van de ZOO ingehuldigd. Het toestel gaat in 2014 in bruikleen naar volkssterrenwacht Urania.
- 2003
Hippotopia
Het nijlpaardengebouw krijgt een moerasbiotoop met moerasvogels, pelikanen en tapirs.
- 2021
Afscheid van de zeeleeuwen
Erfgoedregels en dierenwelzijn bleken niet te combineren in het Jubileumcomplex: de zeeleeuwen verhuizen.
- 2025
Dwergnijlpaarden terug
Na 26 jaar wonen er weer dwergnijlpaarden in de ZOO: Nimba en Dabou. Zilverrug Ayo wordt de nieuwe leider van de gorillafamilie.
- 2026
Subsidies geschrapt
De Vlaamse overheid schrapt de werkingssubsidies van ZOO Antwerpen en Planckendael, samen 3,4 miljoen euro per jaar – geld dat onder meer naar het onderhoud van de monumenten ging.
Wetenschap en natuurbehoud
De ZOO was van bij het begin een wetenschappelijke instelling, en dat is ze gebleven. Het eigen onderzoekscentrum – het Centre for Research and Conservation – doet onderzoek in de parken, in het labo en in het buitenland. Al zo'n dertig jaar coördineren de wetenschappers natuurbehoudsprojecten in Congo. Samen met de Universiteit Antwerpen lopen projecten rond onder meer bonobo's en monniksgieren, en een samenwerking met de Universiteit Utrecht leidde tot een eerste vaccin tegen het gevreesde olifantenherpesvirus.
De ZOO was ook medeoprichter van de internationale dierentuinverenigingen EAZA en WAZA, die vandaag de normen voor dierenwelzijn en kweekprogramma's bewaken.
Lees meer over de geschiedenis op Wikipedia of in het onderzoek van Onroerend Erfgoed Vlaanderen.